HACI BEKTAŞ-I VELİ HAZRETLERİ-2

HACI BEKTAŞ-I VELİ HAZRETLERİ-2

15/08/2015

Fuad Köprülü,Hacı Bektaş-ı Veli’nin fikirlerini ihtiva eden ,ona ait olduğu yazılı iki Farsça nüsha gördüğünü söylemiştir.

" Fevaid nam nihad billahid-tevfik " ifadesiyle bu eserin adının FAVÂİD olduğu belirtilmektedir. Bundan başka, Fatiha Suresi Tefsiri, Hacı Bektaşın Nasihatleri adlı eserleri olduğu sanılmaktadır. Kesin olarak tesbit edilememiştir.

Hacı Bektaş’a ait olduğu söylenen "Nefes" isimli şiirlerin de İdris Hoca ile Hatun Ana soyundan gelen üç Bektaş Çelebi,’ye ait olduğu muhtemeldir. Zekr-nuş Yusuf Balı oğlu Bektaş Çelebi,Resul Balı oğlu Bektaş Çelebi, üçüncü Bektaş Çelebi.. Abdülbaki Gölpınarlı şiirlerin bunlara ait olduğunu, olabileceğini söylemektedir. Hacı Bektaş’ın en yaygın, en çok bilinen, tanınan,en geniş hacimli eseri MAKALAT’tır. Vilayetname’de Makalatın ismi şöyle zikredilmektedir." Said’i kazandan çıkardılar. Said bundan sonra hoş bir hale büründü. Hünkarın Makalatını Türkçe’ye çevirdi."Makalat, muhteva olarak, Mevlana Celaleddin-i Rumi’nin Mesnevi’sindeki inanç ve fikirleri aksettirmektedir. Ayrıca,bu muhteva Hace Ahmed Yesevi’ye ait FAKR-NÂME ile de ilgilidir. Hacı Bektaş’ın YESEVİYYE tarikatine mensubiyyeti olduğundan MAKALÂT’ın kime ait olduğu konusunu da netleştirmektedir. Eserin ismi tüm kaynaklarda MAKALÂT olarak geçmektedir.Makalatın aslının Arapça olduğunu da, Vilayetname’deki " Hünkarın Makalatını Türkçe’ye çevirdi." cümlesi ispat etmektedir.

MAKALÂT   (Bölümleri)

 1.Bölüm Bâb-ı Evvel

"Hak Sübhanehü Teala Ademi dört türlü nesneden yarattı. hem dört türlü güruh kıldı. Hem dört bölüğün dört türlü taatleri vardır, dört türlü arzuları vardır, dört türlü halleri vardır. Pes imdi dört türlü nesneden kim yarattı: Evvel topraktan, ikinci sudan, üçüncü oddan, dördüncü yelden yarattı.

Evvel güruh âbidlerdir, bunlar Şeriat kavmidir ve asılları yeldendir. Yel hem şafidir, hem kavidir. Şeriat kapısı ulu kapıdır.

Amma, ikinci güruh zâhidlerdir. Bunların aslı oddandır. Tarikat kavmidir. od gibi dün ü gün yanalar.

Amma, üçüncü güruh âriflerdir. Bunların aslı sudandır. Bunlar Mârifet kavmidir. Su arıdır ve arıtıcıdır.

Amma dördüncü güruh muhibblerdir. Bunlar Hakikat kavmidir, bunların aslı topraktandır. Toprak teslim ve razıdır.

 Kısaca zikrettiğimiz Bâb-ı Evvel’de (birinci bölüm) 4 kapı Şeriat, Tarikat, Marifet, Hakikat   anlatılmaktadır. Bunların özelliklerinden, bu kapılardaki insanların ne halde, nasıl olduklarından bahsedilmektedir " Şeriate bağlılığı mükemmel olmayan kimseye Tarikat; marifet, Hakikat mertebeleri de kapanık kalır. Bu mertebeleri usulüne uygun olarak tamamlayan kimse sonradan Şeriate bağlılığını bozarsa Tarikat, Marifet, Hakikat’ı da bozmuş olur. Nitekim Peygamberimiz ( Sallallahü aleyhi ve sellem) buyurmuştur ki; Şeriat bir ağaçtır. Tarikat onun dalları, Marifet yaprakları, Hakikat de meyvalarıdır. Ağaç mevcut olmazsa, dalları ve meyvaları da var olmaz. Bu suretle anlaşılır ki, Şeriat asıl, diğerleri teferruattır. Teferruatın varlığı ancak asılın varlığı sayesinde olur. Şeriatin sınırından dışarı çıktığı halde kendisini hala doğru yolda sananlar, ziyana uğrayan, helak olan mülhidlerden olur. Hem sapık hem de saptırıcı bir kişi olur. Allaha ulaşanlardan olmaz da şeytanın tebâsından olur. Bu da apaçık hüsranın ta kendisidir."  İşte Makalat’ın birinci bölümünde bunlar yazmaktadır.

(Devam edecek )